misie szumiące, jiu-jitsu-warszawa.pl

Cyryl Jaksa Ładyżyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Cyryl Jaksa Ładyżyński
Cyryl de Jaksa Ładyżyński.jpg
Data i miejsce urodzenia 13 stycznia 1830
Berezka
Data i miejsce śmierci 6 listopada 1897
Sanok
Burmistrz Sanoka
Okres od 1872
do 1897
Poprzednik Jan Okołowicz
Następca Aital Witoszyński
Signature of Cyryl Jaksa Ładyżyński (1874).jpg
Nagrobek Cyryla Jaksy Ładyżyńskiego

Cyryl Jaksa Ładyżyński, także Cyryl de Jaksa (Jaxa) Ładyżyński[a], ros. Кирилл Якса Ладыжиньскій – Kiriłł Jaksa Ładyżyński (ur. 13 stycznia 1830 w Berezce, zm. 6 listopada 1897 w Sanoku) – porucznik armii austriackiej, burmistrz Sanoka.

Życiorys

Z pochodzenia był Rusinem[1][2]. Urodził się w rodzinie księdza greckokatolickiego. Był zawodowym oficerem Armii Cesarstwa Austriackiego przeniesionym do rezerwy w stopniu porucznika. Uczestniczył w wojnie prusko-austriackiej w szeregach wojsk austriackich. Po przegranej bitwie pod Sadową 3 lipca 1866 roku został zdemobilizowany i osiedlił się w Sanoku.

W latach 1872–1897 był burmistrzem Sanoka[3]. Po raz pierwszy objął tę funkcję (jako przewodniczący Zarządu Rady Miejskiej) w wyniku przeprowadzenia ponownych wyborów z 1872 roku[4]. Był wybierany na to stanowisko w kolejnych kadencjach: 1875[5], 1878[6][7], 1881[8][9], 1884[8][10], 1887[10], 1890, 1893[11][12] i 1897[13]. Łącznie pełnił urząd burmistrza przez 25 lat (najdłużej ze wszystkich dotychczasowych). Jego zastępcami byli Karol Pollak (1872–1873), Jan Zarewicz (od 1873 do 15 maja 1879)[14][8], Aital Witoszyński (od 1879, od 1881, od 1884). Sprawując urząd burmistrza nadal działał jako adwokat w Sanoku[15].

Za jego kadencji zostały utworzone[16]:

W kwietniu 1874 został członkiem rady c. k. powiatu sanockiego[22], wybrany z grupy gmin miejskich, później wybrany ponownie z grupy gmin miejskich, był członkiem wydziału powiatowego[23][24][25][26], później zastępcą prezesa wydziału powiatowego (1882, 1895)[27][28], w 1897 roku był jednocześnie zastępcą marszałka Rady Powiatowej[29]. Działał społecznie. Był jednym z założycieli Ochotniczej Straży Pożarnej w Sanoku w 1872, której naczelnikiem został dr Stanisław Biliński[30][31]. Od grudnia 1880 pełnił funkcję dyrektora Powiatowego Towarzystwa Zaliczkowego w Sanoku[32], później był członkiem dyrekcji[33][34]. Był członkiem sanockiego biura powiatowego Stowarzyszenia Czerwonego Krzyża mężczyzn i dam w Galicji[35]. 25 marca 1895 został wydziałowym Towarzystwa Muzyki Ochotniczej w Sanoku[36]. 23 sierpnia 1895 był reprezentantem kurii mniejszej własności Sanoka na spotkaniu komitetów lokalnych we Lwowie przed wyborami do Sejmu Krajowego VII kadencji[37]. Popierał krzewienie kultury fizycznej i sportu – jego staraniem Rada Miejska zdecydowała o opłacaniu lekcji gimnastyki w szkołach[38]. Organizował obchody uroczystości historyczno-patriotycznych. Od 1894 roku, po decyzji o upamiętnieniu setnej rocznicy Bitwy pod Racławicami, przewodził powołanemu komitetowi obchodów i był inicjatorem powstania w mieście pomnika Tadeusza Kościuszki, który został odsłonięty 28 września 1902 roku na Placu św. Jana.

Był członkiem zwyczajnym Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego[39][40][41], członkiem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[42]. Pracował także jako dyrygent „Kółka Muzycznego” w Sanoku[43]. W jego ramach kierował orkiestrą oraz był członkiem chóru[44]. Był członkiem wydziału Kółka Dramatyczno-Muzycznego w Sanoku[45], ponownie wybierany 9 listopada 1895[46], 20 stycznia 1897[47]. Został przewodniczącym wydziału Szkoły Przemysłowej Uzupełniającej w Sanoku, powołanej w 1893[48][49].

Miał wielkie uznanie wśród mieszkańców miasta[50]. Wypowiadano się o nim słowami „gente Ruthenus, natione Polonus[51] (pol. z pochodzenia Rusin, z narodowości Polak”[52][53]). W 1895 roku otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka w uznaniu zasług dla miasta i założenia wielu obiektów użyteczności publicznej. W nagrodę otrzymał dom miejski przy ulicy Sanowej[16].

Zmarł nagle podczas pracy w budynku sanockiego ratusza. Został pochowany w alei zasłużonych obywateli na Cmentarzu Centralnym w Sanoku[54][55]. W uznaniu jego zasług Rada Miasta zorganizowała pogrzeb na koszt miasta[11] (kondukt żałobny przechodził oświetlonymi ulicami miasta, śpiewał chór)[13], wyznaczyła miejsce pochówku, zaś rok później ufundowała nagrobek[56]. Wykonał go Julian Markowski[57][58]. Na nagrobku umieszczono dwujęzyczne inskrypcje – w języku polskim i ruskim[59]. Jest położony tuż obok nieczynnej już kaplicy cmentarnej. Jest uznany za obiekt zabytkowy i podlega ochronie prawnej[60].

Był żonaty z Pulcherią, z domu Borkowska (1836–1900), pochowana obok męża w analogicznie wykonanym nagrobku[61]. Ich syn Michał Ładyżyński (ur. 1867 w Stróżach Wielkich), był doktorem filozofii profesorem w Gimnazjum Męskim im. Królowej Zofii w Sanoku (został także wybrany radnym w Sanoku po śmierci ojca)[62][63][13].

Uwagi

  1. W oficjalnych dokumentach urzędowych występował w różnych zapisach: zamiennie stosował formy „Jaksa” i „Jaxa” oraz niekiedy dodawał cząstkę „de”.

Przypisy

  1. Tadeusz Miękisz: Zarys historii Tow. Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku w 50-tą rocznicę jego istnienia. Sanok: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, 1939, s. 10.
  2. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 101.
  3. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1874. Lwów: 1874, s. 56.
  4. Alojzy Zielecki: Struktury organizacyjne miasta, Sanok siedzibą organów państwowych i samorządowych. W: Praca zbiorowa, red. Feliks Kiryk: Sanok. Dzieje miasta. Kraków: 1995, s. 374.
  5. op.cit. Sanok. Dzieje miasta. s. 375.
  6. op.cit. Sanok. Dzieje miasta. s. 377.
  7. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1880. Lwów: 1880, s. 299.
  8. a b c Marta Szramowiat. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka okresu galicyjskiego. Główne zadania i działalność Rady Miejskiej w Sanoku. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 20, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  9. op.cit. Sanok. Dzieje miasta. s. 379.
  10. a b op.cit. Sanok. Dzieje miasta. s. 380.
  11. a b Marta Szramowiat. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka okresu galicyjskiego. Główne zadania i działalność Rady Miejskiej w Sanoku. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 21, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  12. op.cit. Sanok. Dzieje miasta. s. 381.
  13. a b c op.cit. Sanok. Dzieje miasta. s. 383.
  14. Tomasz Opas, Zagadnienia ustrojowe, W czasach zaborów i niewoli, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 375, 378.
  15. Wiadomości urzędowe. „Przegląd Sądowy i Administracyjny.”, s. 354, Nr 43 z 20 października 1880. 
  16. a b Edward Zając: Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. Sanok: 2002, s. 59.
  17. Początkowo gimnazjum mieściło się w domu burmistrza, potem za siedzibę służył budynek przy ulicy Cerkiewnej, a 20 października 1883 zostało przeniesione do obecnego gmachu przy ulicy Jana III SobieskiegoHistoria (pol.). W: Oficjalna strona internetowa I LO w Sanoku [on-line]. [dostęp 2012-12-05]., zob. historia.
  18. op.cit. Sanok. Dzieje miasta. s. 363.
  19. Historia sądu (pol.). W: Oficjalna strona internetowa Sądu Rejonowego w Sanoku [on-line]. www.sanok.sr.gov.pl. [dostęp 2012-12-05].
  20. op.cit. Sanok. Dzieje miasta. s. 452.
  21. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku. zozsanok.pl. [dostęp 2014-05-15]. s. 15–16.
  22. Wyniki wyborów do rad powiatowych. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 92 z 23 kwietnia 1874. 
  23. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1876. Lwów: 1876, s. 301.
  24. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1879. Lwów: 1879, s. 255, 256.
  25. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1880. Lwów: 1880, s. 261.
  26. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1890. Lwów: 1890, s. 273.
  27. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1882. Lwów: 1882, s. 264.
  28. Szematyzm na rok 1895. Lwów: 1895, s. 273.
  29. op.cit. Sanok. Dzieje miasta. s. 357.
  30. Krajowy Związek Ochotniczych Straży Pożarnych w Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem 1875–1900. Lwów: 1900, s. 34.
  31. Alojzy Zielecki, Życie kulturalne. Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku, W epoce autonomii galicyjskiej, s. 455, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995.
  32. Ogłoszenie. „Gazeta Lwowska”, s. 8, Nr 294 z 22 grudnia 1880. 
  33. Statystyka Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych w Galicyi z W. Księstwem Krakowskiem i Sprawozdanie Związku Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych za rok 1894. R. 21. Lwów: 1895, s. 37.
  34. Statystyka Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych w Galicyi z W. Księstwem Krakowskiem i Sprawozdanie Związku Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych za rok 1896. R. 25. Lwów: 1897, s. 44.
  35. Piętnaste sprawozdanie roczne z czynności Krajowego Stowarz. Czerwonego Krzyża mężczyzn i dam w Galicyi za rok 1894. Lwów: 1895, s. 75.
  36. Towarzystwo Muzyki Ochotniczej w Sanoku. „Gazeta Sanocka”. 8, s. 4, 14 kwietnia 1895. 
  37. Wybory do Sejmu. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 193 z 24 sierpnia 1895. 
  38. op.cit. Sanok. Dzieje miasta. s. 460–461.
  39. Sprawozdanie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego z ósmego roku jej istnienia tj. 1893 złożone przez zarząd na walnem zgromadzeniu dnia 17 marca 1894. s. 11.
  40. Sprawozdanie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego z dziewiątego roku jej istnienia tj. 1894 złożone przez zarząd na walnem zgromadzeniu dnia 4 maja 1895. s. 9.
  41. Sprawozdanie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego z dziesiątego roku jej istnienia tj. 1895 złożone przez zarząd na walnem zgromadzeniu dnia 14 marca 1896. s. 9.
  42. Anna Sebastiańska: Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. sokolsanok.pl, 29 listopada 2009. [dostęp 2014-03-12].
  43. Kronika. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 16 z 21 lipca 1895. 
  44. Bronisław Filipczak, Wojciech Sołtys. Ze wspomnień (napisał Wojciech Sołtys). „Rocznik Sanocki”. I, s. 215, 1963. Wydawnictwo Literackie. 
  45. Kronika. Obchód jubileuszowy. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 19 z 11 sierpnia 1895. 
  46. Kronika. Kółko Dramatyczno-Muzyczne w Sanoku. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 33 z 17 listopada 1895. 
  47. Kółko dramat.-muzyczne w Sanoku. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 95 z 24 stycznia 1897. 
  48. Alegata do Sprawozdań Stenograficznych z Piątej Sesyi Szóstego Peryodu Sejmu Krajowego Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem z roku 1894. Alegat 78. Lwów: 1894, s. 17.
  49. Szkoła przemysłowa uzupełniająca w Sanoku. „Gazeta Sanocka”, s. 2-3, Nr 59 z 18 maja 1896. 
  50. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: 1998, s. 100.
  51. op.cit. Szkice z dziejów Sanoka. s. 99.
  52. Gente Ruthenus, natione Polonus – Pochodzeniem Rusin, narodowością Polak (pol.). wilanow-palac.pl. [dostęp 2013-11-10].
  53. gente Ruthenus, natione Polonus (pol.). slownik-online.pl. [dostęp 2013-11-10].
  54. Stefan Stefański: Cmentarze sanockie. Sanok: 1991, s. 22.
  55. Spacer po cmentarzu przy ul. Rymanowskiej. zymon.com.pl. [dostęp 2014-05-17].
  56. op.cit. Szkice z dziejów Sanoka. s. 100.
  57. Stefan Stefański: Cmentarze sanockie. Sanok: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Sanoku, 1991, s. 22.
  58. Paweł Nestorowicz: Boża rola. Przyczynek do historii cmentarzy sanockich w 110-tą rocznicę konsekracji cmentarza przy ul. Rymanowskiej. Sanok: 2005, s. 28, 32.
  59. op.cit. Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 60.
  60. Zabytkowe nagrobki (pol.). starecmentarze.sanok.pl. [dostęp 2012-11-30].
  61. Paweł Nestorowicz: Boża rola. Przyczynek do historii cmentarzy sanockich w 110-tą rocznicę konsekracji cmentarza przy ul. Rymanowskiej. Sanok: 2005, s. 32.
  62. Henryk Kopia: Spis nauczycieli szkół średnich w Galicyi oraz polskiego gimnazyum w Cieszynie. Lwów: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, 1909, s. 25.
  63. Kronika. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 9 z 28 kwietnia 1895. 

Bibliografia

Jean-Claude Chalhoub, ortodoncja katowice, licówki Kraków